Václav Havel

Václav Havel urodził się w Pradze 5 października 1936 w znanej praskiej rodzinie przedsiębiorców i intelektualistów. Jego dziadek wybudował praski Pałac Lucerna, stryj założył Filmowe Studio Barrandov, ojciec zbudował praską dzielnicę willową Barrandov (sławne Barrandovskie tarasy). Po wojnie i komunistycznym przewrocie w Czechosłowacji w 1948 jego rodzina została zaklasyfikowana jako kapitaliści i pozbawiona majątku. Po ukończeniu szkoły podstawowej młodemu Havlowi uniemożliwiono podjęcie dalszej nauki oraz studiów na kierunkach humanistycznych. Uczęszczał jednak do liceum wieczorowego (pracując jednocześnie jako laborant chemiczny), a następnie studiował na praskiej politechnice (Wydział Ekonomiczny). Stamtąd został jednak po dwóch latach relegowany za próbę przeniesienia się do szkoły teatralnej i wcielony do wojska w 1957, gdzie spędził dwa lata w jednostce saperów przeznaczonej dla "wrogów ustroju socjalistycznego".

Ponieważ po powrocie z wojska nie mógł podjąć pracy jako pracownik umysłowy, został robotnikiem scenicznym, najpierw w teatrze ABC, a od 1960 roku w teatrze Na Zábradli. Jednocześnie, w latach 1962-1966 studiował zaocznie na Wydziale Dramaturgii praskiej Szkoły Teatralnej (DAMU), którą skończył z wyróżnieniem. W profesjonalnym teatrze zadebiutował sztuką Zahradní slavnost ("Garden Party") w roku 1964. W praskim teatrze "Na zábradlí" pracował początkowo jako montażysta sceniczny, potem asystent reżysera i kierownik literacki, a wreszcie jako główny dramaturg i scenarzysta. W 1964 ożenił się z Olgą Šplíchalovą.

Zadebiutował w 1955 r. w czasopiśmie "Květen" (krytyka teatralna). Do 1969 r. jego artykuły i eseje zamieszczały pisma teatralne i literackie. W tym czasie był też członkiem rady redakcyjnej nowego miesięcznika literackiego "Tvař". W marcu 1968 r. Václav Havel został wybrany przewodniczącym nowo powstałego Koła Pisarzy Niezależnych. We wrześniu tego roku został dokooptowany do zarządu Związku Pisarzy Czechosłowacji. W 1968 r. otrzymał też Wielką Austriacką Nagrodę Państwową w dziedzinie literatury europejskiej oraz amerykańską nagrodę OBIE za dramat "Powiadomienie" wystawiony w Nowym Jorku, ponownie dostał tę nagrodę w 1970 r. za "Puzuka, czyli Uporczywą niemożność koncentracji".

W okresie tzw. "normalizacji", która nastąpiła po zduszeniu Praskiej Wiosny i interwencji wojsk Układu Warszawskiego, musiał opuścić teatr. W sierpniu 1969 został jednym z dziesięciu sygnatariuszy petycji "Dziesięć punktów" skierowanej do zarządu czechosłowackiej Partii. Za swoją działalność obywatelską w 1971 r. trafił na listę autorów, których tekstów nie można było drukować i których książki zostały usunięte z bibliotek. W następnych latach był sygnatariuszem wielu skierowanych do władz listów protestujących przeciw łamaniu praw człowieka w Czechosłowacji. W 1975 r. założył podziemne wydawnictwo Edice Expedice publikujące niezależną literaturę. W tym samym roku napisał list otwarty do prezydenta Gustava Husáka. Był też jednym ze współorganizatorów i działaczy Porozumienia Obywatelskiego. Punktem kulminacyjnym jego działalności dysydenckiej jest ogłoszenie w styczniu roku 1977 Karty 77, której był jednym z pomysłodawców, sygnatariuszy i rzeczników. W kwietniu 1978 był współzałożycielem VONS - Komitetu Obrony Niesprawiedliwie Prześladowanych.

Za swoją działalność opozycyjną był kilkakrotnie aresztowany, spędził w więzieniach ponad 5 lat (ostatni wyrok, 8 miesięcy więzienia, otrzymał w styczniu 1989; zwolniony został po odbyciu połowy kary 17 maja 1989[1]). W tym czasie współpracował także z działaczami polskiego KOR, między innymi z Jackiem Kuroniem, oraz z Solidarnością Polsko-Czesko-Słowacką, której jest po dziś dzień "szeregowym" członkiem.

Jako jeden z liderów Porozumienia był jednym z najważniejszych uczestników tzw. aksamitnej rewolucji w 1989. 29 grudnia 1989 Zgromadzenie Narodowe wybrało go na prezydenta Czechosłowacji. Ponownie został wybrany na prezydenta w pierwszych całkowicie wolnych wyborach w lipcu 1990.

W polityce Havel popierał utrzymanie federacji Czech i Słowacji, a także szybkie reformy i integrację z EWG i NATO. Nie udało mu się jednak przekonać większości Słowaków. 3 lipca 1992 parlamentowi federalnemu nie udało się wybrać prezydenta z powodu absencji słowackich posłów. 20 lipca parlament w Bratysławie ogłosił niepodległość Słowacji, a w pięć dni później jego decyzję poparł parlament federalny. W ramach protestu Havel złożył urząd.

Po rozdziale 1 stycznia 1993 Czech i Słowacji, Zgromadzenie Narodowe wybrało 26 stycznia Václava Havla na urząd prezydenta nowo powstałej Republiki Czeskiej. Havel działał na rzecz pojednania między poszczególnymi frakcjami na czeskiej scenie politycznej, a także na rzecz zjednoczenia ze strukturami europejskimi.

W roku 1996 zmarła pierwsza żona Václava Havla, Olga Havlová, a on sam walczył z ciężką chorobą nowotworową. W 1997 r. ożenił się z aktorką Dagmar Veškrnovą . W 1998 ponownie został wybrany na prezydenta Republiki Czeskiej. Swoją kadencję zakończył 2 lutego 2003 i wycofał się z polityki. Jego następcą został jeden z jego najzagorzalszych przeciwników politycznych, były premier, Václav Klaus.

O prezydenckiej epoce w życiu Václava Havla powstał dokumentalny film Pavla Kouteckeho "Občan Havel", do którego zdjęcia kręcono w latach 1992-2003.

W roku 1999 Gazeta Wyborcza wyróżniła Václava Havla tytułem Człowieka Roku. Laudację na cześć laureata wygłosił Bronisław Geremek.

Po zakończeniu prezydentury Václav Havel kontynuuje działalność charytatywną, którą rozpoczął jeszcze w czasie pełnienia funkcji prezydenta państwa. Nadal aktywnie działa na rzecz obrony praw człowieka na świecie oraz w fundacji "Wizja 97".

Fundacja "WIZJA 97" została założona w 1997 roku przez Václava Havla i Dagmar Havlovą. Pomaga ludziom w ciężkich sytuacjach życiowych, starszym, chorym, niepełnosprawnym, upośledzonym, oraz dzieciom z Czeczenii. Funduje stypendia dla studentów uczących się za granicą. Prowadzi program zapobiegania chorobom nowotworowym. Fundacja odrestaurowała też budynek starego praskiego kościoła z 927 roku. Pražska Křižovatka stała się jednym z centrów kulturalnych Pragi, miejscem, gdzie odbywają się wystawy, koncerty, przedstawienia, happeningi. Ideą przewodnią Pražskiej Křižovatki jest zachowanie szacunku dla międzykulturowej różnorodności dzisiejszego świata. Jest miejscem spotkań i dyskusji ludzi różnych wiar i kultur, miejscem dialogu o stanie dzisiejszego świata i grożących mu niebezpieczeństw, ale też o jego przyszłości i wiązanych z nią nadziejach. Od 1999 roku fundacja przyznaje swoją nagrodę. Wyróżniani są nią ludzie, którzy swoimi dokonaniami przekraczają ramy naukowego poznania, przyczyniają się do rozumienia nauki jako integralnej części dzisiejszej kultury, oraz w nieszablonowy sposób zajmują się podstawowymi pytaniami o ludzką egzystencję, poznanie, byt. Nagroda przyznawana jest co roku 5 października, w dniu urodzin Václava Havla. Wśród jej laureatów jest również Polak - Zygmunt Bauman.

Za swój dorobek literacki i prowadzoną przez całe życie walkę o respektowanie praw człowieka na świecie, Václav Havel otrzymał dziesiątki odznaczeń państwowych, międzynarodowych nagród i doktoratów honoris causa.

W czerwcu 2009 wyróżniony nagrodą Jana Nowaka-Jeziorańskiego.